Vakıflar Genel Müdürlüğü idare Meclisi üyelerinden sayın Halim Baki Kunter Tokat’ı teşriflerinde orada yeni bulunmuş bir kitabe görmüşler, dönüşte bundan bahsetmişlerdi. Tokat Lisesi Fransızca öğretmeni Şerif Demirli de bu kitabenin bir fotoğrafını göndermek zahmetinde bulundular (Res. 1).
Kitabe üç satırdır. Girift, güzel bir sülüs ile beyaz mermer üzerine yazılmıştır. 0.41x0.85 metre ebadındadır. Yıkıntılar arasından çıkarılırken yarısına yakın bir şekilde kırılmış ve alçı ile yapıştırılmıştır. Aynen şudur :
Türkçesi: “Gelip giden fukara ve miskinlere mensup olan (yoksul yolcular için) bu mübarek zaviyeyi (misafirhaneyi) sultanların büyüğü Sultan Ertana’nın -mülkü ebedî olsun- hükümdarlık günlerinde, Mennan olan Allah’ın afvına muhtaç, kulların zayıfı Süleymanoğlu Ahmet-Rahman ve Melik olan Allah kabul buyursun- 748 H. yılında inşa ve imar etti, (yaptı, şenlendirdi). Sıvaslı Hasan yaptı” demektir.
Kitabede üç isim geçer :
1 - Kitabenin yazıldığı zaman hükümdar bulunan Sultan Ertana.
2 - Zaviyeyi yaptıran Süleymanoğlu Ahmet.
3 - Zaviyenin ustası Sıvaslı Hasan.
I. Anadolu’da İlhanîlerin genel valisi olan Emir Çoban oğlu Timurtaş’ın vekili ve akrabası olarak ilk defa tarih sahnesinde görülen Ertana Bey İlhanîlerin de inkıraza yüz tutması üzerine merkezi Sivas olan büyücek bir devlet kurmuştu. Aşağıda sözü gelecek kitabelerin bulundukları yerler bu devletin hükmü altındaki memleketleri göstermeleri bakımından önemlidirler.
Ertana Bcy’in şahsiyeti, siyasi hayatı, devlet hudutları mehazlarımızda[1] uzun uzadıya yazılmıştır. Onlara ilâve edilecek yeni bilgiler yoktur.
Esasen Ertana devleti yarım asır kadar (736-782 H. 1335-1381 M.) devam etmiş olduğu için zamanında yapılan inşaat ve dolayısiyle kitabeler nispeten azdır. Şimdiye kadar Halil Ethem, İsmail Hakkı Uzunçarşılı gibi üstadlar tarafından neşredilmiş olan Ertana ve oğullarına ait kitabelerden başka, türlü gezilerde rasladığım yine bu devlete ait kitabelerden yedi tanesini de ben neşretmiş veya neşretmek üzere hazırlamış bulunuyorum :
1 - Yeşilhisar (Develi Karahisar)da Ulu cami kapısındadır. Ertana Bey adınadır. 747 H. 1346-47 M. tarihlidir. Akpınar dergisi, sayı 19, s. 3 te yayınlanmıştır.
2 - Bor’da Kale camii yanında bir çeşmenin cephe kemeri içine konmuş mevlevihane kitabesidir. Ertanaoğlu Mehmet Bey adınadır. Kitabe 760 H. 1358 M. tarihlidir. Anıt Dergisi, sayı 19, s. 9’da neşredilmiştir.
3 - Hafik Hanı kitabesi. 1932’de Hafik’ten Sivas Müzesine nakledilmiştir. Ertana Bey zamanında Kutlu Bey oğlu Cemal üd-din İlbizim tarafından 743 H. 1342-43 M. de yapılmış bir kervansaraya aittir.
4 - Amasya’nın Gümüşhacı köyü Gümüş nahiyesinde çeşme kita-besi. Büyük Sultan Ertana Bey zamanında Sıvaslı Ahi Nasır üd-din oğlu Ahi Mahmud tarafından 744 H. 1343-44 M. yılında yaptırılmış olan çeşme üzerindedir.
5 - Turhal’ın Tazya köyündeki Zaviye methalinde muhafaza edilmekte olan bir cami kitabesidir. Camiin Ertanaoğlu Mehmet zamanında Emin üd-din Hoşkadem tarafından 762 H. 1360-61 M. de yaptırılmış olduğunu göstermektedir.
6 - Sivas’ta Ahmet Çelebi Horasanı türbesi kapısındadır. Ertana oğlu Mehmet oğlu Alâ üd-din Ali zamanında Haci Emir Yusuf oğlu Ahmet Çelebi tarafından yaptırılmış bir zaviye kitabesidir. 771 H. 1369 M. tarihlidir.
7 - Turhal’ın Tazya köyündeki zaviye kapısındadır. Kitabe binanın, Ertana oğullarından Mehmet oğlu adı geçen Ali Bey zamanında yapılmış ve Kadı Burhan üd-din Ahmed zamanında yenilenmiş olduğunu ifade etmektedir. Tarihi 777 H. 1375-76 M.dir. Abdullah oğlu Lü’lü tarafından yaptırılmıştır.
3-7 numaralarda yazılmış olan son beş kitabe “Anadolu’da İslâmî Kitabeler. I” adlı kitapta neşredilmek üzeredir.
II. Zaviyeyi yaptıran Süleyman oğlu Hacı Ahmed’in Sıvaslı olduğu da gene kitabemizden anlaşılmaktadır. Hacı Ahmet zaviyesini Tokat’ta yaptırdığına göre Tokat’la da ilgili bir kimse olduğu düşünülebilir. Hacı Ahmet’in kîm olduğunu kesin olarak bilemiyoruz. Babası adı ve mesleği yazılmamış olmakla beraber Bezm ü Rezm’de bir Hacı Ahmed’in evinden söz geçmektedir. Şöyle ki : “Ahi Nevruz, Ertana oğlu Ali Bey’in naiplerinden hilekâr bir adamdı. Ali Paşa ise Sultanın (Kadı Burhan üd-din Ahmed) adamlarından olup sultana sadakati vardı. Adı geçen Ahi Nevruz’un iltiması ve sultanın müsaadesiyle Hacı Ahmed’in evi Ali Paşa’ya verildi. Bu ev bir zaman Emir Yusuf Çelebi’nin makamı idi”.[1] Bu kayıttan Hacı Ahmed’in Sivas’ta ümeranın oturabileceği kadar geniş bir konağı bulunduğu da anlaşılmaktadır. Kitabenin yazıldığı 748 H. tarihinde sağ olması lâzım gelen Hacı Ahmed Kadı Burhan üd-din Ahmed’in emarete geçtiği 782 H. 1380-81 M. yılında, yani kitabe tarihinden 34 yıl sonra evinin başkalarına verildiğine göre kendisinin sağ olmadığı tahmin olunabilir.
III. Kitabede zaviyenin ustası olduğu yazılı Sıvaslı Hasan’ın kim olduğuna dair mehazlarımızda bir kayıt yoktur.